Het toenemende besef dat er anders moet omgegaan worden met ons leefmilieu maakt van het duurzaam bouwen een actueel onderwerp in de bouwsector. Duurzaam bouwen heeft tot doel het beperken van gezondheids- en milieuschade in alle fasen van een bouwwerk, vanaf winning van de grondstof, via het ontwerp, de bouw en het gebruik, tot en met de sloop van het bouwwerk. Dit is niet zonder gevolgen voor de architectuur. Over de gehele levensduur van het gebouw worden immers bijkomende randvoorwaarden van sociaal-culturele, economische en ecologische aard beschouwd.

LLOX architecten streeft naar een integrale benadering van de duurzaamheidsproblematiek. We trachten optimale gebouwen te verzorgen
met een goede verhouding tussen investeringen in energie en materiaal en hun rendement in gebruik, comfort en beheer doorheen de beoogde levenscycli. We willen ruimten maken met een passend binnenklimaat waarbij de zintuiglijke kwaliteiten (lucht, akoestiek, temperatuur en licht) optimaal zijn. We zoeken naar een evenwichtige relatie tussen mens, gebouw en de specifieke ruimtelijke, historische, sociale en culturele context en de wettelijke verplichtingen (toegankelijkheid, brandveiligheid, EPB,...).

Om deze visie verder uit te bouwen, werken wij met het concept “négawatt” (www.rmi.org, concept van A. Lowins): De goedkoopste energie is degene die je niet produceert. Een mooie eenheid voor dit concept is de négawatt. De négawatt is de besparing die men realiseert door minder energie te verbruiken, zonder aan comfort in te boeten.

Naast de impact op de jaarlijkse energiebesparing heeft het concept ook betrekking op de hele levensduur van het gebouw. Andere bronnen van négawatts kunnen ondermeer zijn: de keuze voor energievriendelijke recycleerbare bouwstoffen of een polyvalent ontwerp met mogelijkheden tot energiearme verbouwingen. Of het nu gaat over nieuwbouw of verbouwing, de grootste productie aan négawatts gebeurt steeds in de conceptfase van een gebouw. De duurzaamheid van het gebouw waarborgen door dankzij een weloverwogen ontwerp zo veel mogelijk négawatts te produceren, dit is de visie van LLOX. Het is de taak van het technische studiebureau binnen het bouwteam ervoor te zorgen dat de productie van energie zo duurzaam mogelijk zal zijn. Het is aan de architect om ervoor te zorgen dat het gebouw zo weinig mogelijk energie verbruikt!

Deze benadering is een win-win situatie:

- Voor de verbruiker (bouwheer) die zijn jaarlijkse energierekeningen ziet dalen.
- Voor de maatschappij want het gebruik van nieuwe technieken en materialen is een stimulans voor de economie
- Voor de omgeving, want de minst vervuilende energie is degene die je niet hoeft te produceren.

In een eerste stap wil LLOX architecten verschillende ruimtelijke mogelijkheden aanbrengen en analyseren. Belangrijke elementen hierbij zijn inplanting en oriëntatie, compactheid en planorganisatie. Hierbij wordt telkens gezocht naar een evenwicht tussen mens, milieu en de factor tijd/economie.

Omgeving en compactheid.
Alvorens de eerste schetsen aan te vatten is een omgevingsanalyse onontbeerlijk. Er wordt gezocht naar de maximale bezonning, naar de schaduw veroorzaakt door omringende gebouwen, reliëf of begroeiing. De compactheid van een gebouw (c=S/V verhouding van de oppervlakte van de verliesoppervlakten tot het volume) is een vaak onderschatte factor voor de productie van négawatts.

Oriëntatie en verdeling van de ruimtes
De ontwerper moet ervoor zorgen dat hij de ideale verhouding vindt tussen de aanbreng van zonneenergie in de winter en de wering van de warmte in de zomer. Permanent bewoonde ruimtes zijn best zuidelijk gericht. Keukens en niet verwarmde ruimtes worden best westelijk of noordelijk ingeplant.
In de gebouwen van de zorgsector, waar LLOX actief is, moet men zich hoeden voor het toepassen van de standaardregels uit de woningbouw.
Zo is een zuidelijk gerichte leefruimte niet altijd ideaal voor een rustoord.
Vervolgens staat het team de bouwheer bij in de keuze van de verschillende installaties. Er wordt actief gezocht naar een beperking van het energie- en waterverbruik van een gebouw. De mogelijkheden om te werken met alternatieve energiebronnen worden eveneens in beschouwing genomen. Hierbij wordt steeds gekeken naar de noodzakelijke investeringen, het rendement, de eventuele representativiteit (voorbeeldfunctie) en een correcte dimensionering van de verschillende installaties.

Ventilatie
Luchtsnelheid, luchtvochtigheid en luchtwisselingen zijn zeer belangrijke factoren in het thermische comfort van een gebouw. Om de productie
van négawatts te optimaliseren krijgt natuurlijke ventilatie de voorkeur. Ook hier moet een voetnoot worden geplaatst, met een specifieke benadering voor de zorgsector. Gebouwen zoals ziekenhuizen en verzorgingscentra kunnen in de koelere nachten moeilijk intensief verlucht worden. Eenmaal opgewarmd overdag, wordt afkoelen van een goed geïsoleerd volume zeer problematisch. Een goed concept, in combinatie met mechanische verluchting kan hieraan verhelpen.

Verlichting
Het onvoldoende benutten van natuurlijk licht verplicht de gebruiker tot het aanwenden van artifi-cieel licht, wat de elektrische consumptie verhoogt en de zintuigen vermoeit. Voldoende beglazing en binnentuinen zijn onontbeerlijk voor complexen met grote vloeroppervlakten.

In een volgende stap wil LLOX architecten de bouwheer ondersteunen in de keuze van materialen. Keuzes worden gemaakt op basis van esthetische eigenschappen (kleur, textuur,...), de fysische eigenschappen (sterkte, slijtvastheid, onderhoudsvriendelijkheid, warmtegeleiding,...), de belasting op het milieu (productie, afval,...), de duurzaamheid (bv. aan de hand van de
DCBA methode) en de kostprijs. We trachten de bouwheer hierbij volledig en kritisch in te lichten.

Materiaalkeuze
Het uitsluiten van schadelijke bestanddelen gebruikt in de verwerking van materialen (asbest, bauxiet,…) is evident en is steeds vaker wettelijk geregeld. Bouwmaterialen hebben een “energetische inhoud”, de nodige energie om het materiaal te produceren, te verwerken en te recycleren of afbreken. Zo is de energetische inhoud van aluminium 33700kWh per ton, en van hout 700kWh per ton. Ook hier uiteraard de bedenking dat hout veel meer onderhoud vergt dan aluminium, wat in openbare gebouwen doorslaggevend kan zijn voor de keuze van een materiaal.

Thermische inertie
Vaak onderschat in het concept van een gebouw is de rol van de thermische inertie van de gebruikte materialen op het comfort. De massa laat toe om warmte en koude op te slaan, waardoor de onaangename brutale temperatuurwisselingen worden opgevangen.

Isoleren met zorg
Het is belangrijk dat er grote zorg wordt besteed aan de isolatie. Isoleren verhindert de afkoeling in de winter en vertraagt de opwarming in de zomer.
Geïsoleerde oppervlakten verhinderen condensatie en het zeer onaangename koude gevoel dat uitgaat van een niet geïsoleerde wand. De eerste centimeters isolatie zijn fundamenteel. In een eerste benadering en voor minerale wol zijn 10cm isolatie voor de buitenwanden, 20cm voor de daken en 12cm voor vloeren op volle grond optimaal.
Ten slotte controleert LLOX architecten op regelmatige wijze de correcte uitvoering van de werken. Een goede uitvoering is immers van primordiaal belang voor het realiseren van duurzame gebouwen. Samen met de andere bouwpartners zoeken wij naar een zorgvuldige detaillering van de verschillende aansluitingen, waarbij onder andere wordt gestreefd naar een goede luchtdichtheid, een continuiteit in de warmte-isolatie, een beperking van de koudebrugwerking en een economische verantwoorde uitvoering.
LLOX architecten zoekt dus samen met de andere bouwpartners naar integrale kwaliteit. We streven naar een beperking van het energie-, materiaal- en watergebruik van een gebouw zonder abstractie te maken van het welzijn van de gebruiker en de context van het gebouw.

Vipa
De meerderheid van de projecten van LLOX worden gesubsidieerd door het Vlaams Investeringsfonds voor Persoonsgebonden Aangelegenheden (VIPA). Deze past sinds 2002 zeer strenge minimumeisen toe inzake ecologisch bouwen, in het leven geroepen door minister M. Vogels. De toegepaste evaluatiecriteria en de hieraan gekoppelde checklist maakt dat we sindsdien een rijke ervaring hebben opgebouwd met ecologisch en duurzaam bouwen.